صحابه من . . . آن‌گاه به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله گفته مىشود تو نمىدانى كه پس از تو چه كردند ! » « 1 » در حديث ديگرى از بخارى آمده است : تو نمىدانى كه پس از تو چه‌اندازه تغيير دادند و آن‌گاه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىفرمايد : واى ، واى بر كسانى كه پس از من تغيير دادند . منظور از تغيير ، رويگردانى از سنت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سفارشهاى آن حضرت است و تنها شامل ارتداد نمىشود . زيرا هيچ‌يك از صحابه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله ، پس از ايشان مرتد نشد . ( و غالتهم السّبل ) در راه گمراهى پا گذاشتند و هلاكت را به جان خريدند . ( و اتّكلوا على الولائج ) به قدرت خويش تكيه كردند و فرصت‌طلبان را گرد خويش گرد آوردند . ( و وصلوا غير الرّحم ، و هجروا السّبب الّذي أمروا بمودّته ) منظور از « رحم » در اين‌جا اهل‌بيت است و تعبير « الذى أمروا بمودته » قرينه آن است . خداوند ، در قرآن به مودت اهل‌بيت سفارش داده است : « بگو به ازاى آن رسالت ، پاداشى از شما خواستار نيستم ؛ مگر دوستى درباره خويشاوندان » « 2 » ابن ابى الحديد مىگويد : « كلمه رحم بدون قيد به معناى خويشان پيامبر صلّى اللّه عليه و إله است ؛ همان‌گونه كه اهل‌بيت به خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و إله تبادر مىكند . » « 3 » واژه « سبب » در بند

--> ( 1 ) . صحيح بخارى : 9 / 83 ؛ مسند احمد : 3 / 140 . ( 2 ) . قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى شورى / 42 : 23 . اقوال و آراى فراوانى در تأويل اين آيه بيان شده است . اتفاق‌نظر همه منابع تاريخى و حديثى و تفسيرى آن است كه اين آيه درباره پنج تن اهل كساء عليهم السّلام است . براى نمونه نك : تفسير كشاف ، زمخشرى : 4 / 219 - 220 ؛ فتح القدير ، شوكانى : 4 / 534 ؛ المعجم الكبير ، طبرانى ، 1 / 125 و 3 / 139 ؛ فرائد السمطين ، جوينى : 1 / 20 و 2 / 13 ؛ فضائل الخمسه ، فيروزآبادى : 1 / 250 و 259 و 262 . ( 3 ) . شرح نهج البلاغه : 9 / 132 .